بزرگان رياضي

نسرين فايقي فرد
comments@SiahSepid.com

نخستين بخش :

در اين مقال به شرح زندگي برخي رياضيدانان كه اكتشافات ايشان در پيشرفت علم تأثير بسزايي داشته است ميپردازيم .

مطالعه زندگي اين افراد به ما نشان ميدهد كه اينان چگونه و با چه همتي به خود سختي هاي بسيار و ناكاميهاي تلخ دنيوي را براي پيشرفت دانش و ارائه راه حل جهت مشكلات فراگير بشر بر خويشتن هموار كرده اند و بعضي ايشان فداكارانه عمر خويش را مصروف اين قضيه كرده اند تا برگي ديگر به تاريخ افتخارات انساني بيفزايند مفيد است.

از نگاهي ميتوان زندگي انان را به دو بخش تقسيم كرد :

۱-قدماي رياضيدانان : مطالعه تاريخ اين افراد به ما يادآور ميشود كه نبوغ آدمي در گذشته در چه جايگاهي قرار داشته و رياضيا ت از كجا و با چه مغز هايي شروع شده است اين جنبه براي عاديترين مردم كه سواد متوسطي دارند نيز جالب است .

۲- رياضيدانان عصر حاضر : مطالعه نحوه كنكاش و عمق و غور اينان و دست و پنجه نرم كردن با مسائل رياضيات نشانگر خط سير پيشرفت آن است در وجهي و در وجهي ديگر ترقيات عقلي و كيفيت نبوغ رياضي را به نمايش ميگذارد .

اكنون به سراغ كسي ميرويم كه پايه هاي هندسه را با دستان توانمندش بنا نهاد :

فيثاغورث

فيثاغورث در عهد ( ۵۶۹ تا ۵۰۰ ق م ) قبل از ارشميدس ، زنون و اودوكس ( zenon . eudoxe ) ميزيست. شرح زندگي فيثاغورث افسانه اي است آميخته با غرايب و سرشار از داستانهاي باور نكردني پيشرفتهايي كه در رياضيات ايجاد كرد با خواصي از معتقدات مذهبي و الهامات آسماني او عجين بوده است.وي نظرات رياضي خويش را با ترهات فلسفي و اعتقادات مذهبي در هم آميخته بود . او در عين حال هم عارف و هم رياضيدان بود و بقولي يكدهم شهرت او نتيجه نبوغ وي و مابقي ماحصل ارشاد و رسالت اوست.

او مدتها در مصر به سر برد و در خدمت كاهنان و روحانيون مصري به شاگردي پرداخت و اطلاعات و معتقدات بسيار كسب كرد واز آنجا روانه بابل شد و دوران شاگردي را از نو آغاز كرد.آنگاه به وطن بازگشت ودر” كروتون“ واقع در ايتالياي جنوبي ،مكتب اخوتي داير نمود تا بتواند مطالب عالي رياضيات و مطالبي را تحت عنوان نظريه هاي فيزيكي و اخلاقي تدريس كند و پيشرفت دهد .

در افسانه ها چنين مسطور است كه متعصبان مذهبي و سياسي، توده هاي مردم را عليه او شوراندند و به ازاي نور هدايتي كه وي راهنماي ايشان كرده بود مكتب و معبد او را آتش زدند و وي در ميان شعله هاي آتش جان سپرد

اين جمله معروف را دوستدارانش در رثاي او گفته اند :

Sic transit gloria mundi افتخارات جهان چنين ميگذرند .

براي آنكه نقش فيثاغورث را در تبيين اصول رياضيات درك كنيم ،لازم است كمي درباره جايگاه رياضيات در عصر وي و پيشرفتهايي كه تا زمان وي صورت گرفته بود، بدانيم كه اين هم به نوبه خود ، در خور توجه است ؛ جالب است بدانيد با اينكه مبناي رياضيات بر ”استدلال“ استوار است قبل از فيثاغورث هيچكس نظر روشني در باره اين موضوع نداشت كه

: استدلال بايد مبني بر مفروضات باشد .بعبارتي استدلال ، مسئله تعريف شده اي نبود .

در واقع ميتوان گفت بنا به قول مشهور فيثاغورث ما بين اروپاييان اولين كسي بود كه روي اين نكته ا صرار ورزيد كه در هندسه بايد ابتدا ”اصول موضوع “و ”اصول متعارفي“ را معين كرد وآنگاه به اتكاء آنها كه”مفروضات“ هم ناميده ميشوند، روش استنتاج متوالي را پيش گرفت به پيش رفت .

از نظر تاريخي ”اصول متعارفي“ عبارت بود از”حقيقيتي لازم و خود بخود واضح “.

اينكه فيثاغورث استدلال را وارد رياضيات كرد از مهمترين حوادث علمي است و قبل از فيثاغورث ، هندسه عبارت بود از مجموعه قواعدي كه ماحصل تجارب و ادراكات متفرق بوده اند تجارب و قواعدي كه هيچگونه ارتباطي با هم نداشتند حتي كسي در آنزمان حدس نميزد مجموعه اين قواعد را بتوان از عده بسيار كمي اصول نتيجه گرفت در صورتيكه امروزه حتي تصور اين موضوع كه رياضيات بدون استدلال چه وضع و حالي داشته است براي ما ممكن نيست .

اما در آن عصر اين موضوع گام بلندي بسوي نظام قدرتمند هندسه محسوب ميشد...

ادامه دارد