عاليجناب سرخ پوش

اروند اوجي
arvand@SiahSepid.com

حتما نام كتاب عاليجناب سرخپوش و عاليجنابان خاكستري پوش نوشته اكبر گنجي را شنيده ايد، كتابي كه در دوسال بيش از ۲۵ بار تجديد چاپ شد و نويسنده آن را به يكي از شاخص ترين شخصيتهاي سياسي ايران تبديل كرد. اكبر گنجي در اين كتاب به نقد و بررسي بسياري از مسائل سياسي پشت پرده در ايران از جمله قتل هاي زنجيره اي پرداخته و آن ها را به بسياري از وقايع ديگر كه در زمان رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني اتفاق افتاده اند، ربط مي دهد. گنجي در فصل ۲۶ كتاب درباره هاشمي رفسنجاني مي نويسد:

"آقاي هاشمي رفسنجاني و بيت محترمشان تصويري پارودوكسيال از ايشان به تصوير مي كشند. يك سر طيف قدرتمندترين چهره سياسي را به تصوير مي كشد كه عين نظام است و نقد او نقد نظام محسوب مي شود اما سر ديگر طيف يك مرد دست چندم را به نمايش مي گذارد. او عاليجناب سرخپوشي است كه عاليجنابان خاكستري او را محاصره كرده اند. "

اما عاليجناب سرخپوش كيست؟ آرمان ژان دوپلسيس ملقب به كاردينال ريشليو (۱۵۸۵-۱۶۴۲) صدر اعظم لويي سيزدهم پادشاه فرانسه. ريشليو (Richelieu) مردي بظاهر با تدبير، سيّاس و عاقبت انديش بود كه مردم و نخبگان او را عاليجناب سرخپوش(Eminence Rouge )خطاب مي كردند.در جلب كساني كه دوستي با آنان را سودمند ميدانست از هيچ كوششي فروگزار نبود، و در هنگام احساس خطر، آن شخص را به هر نحو ممكن از سر راه بر مي داشت. وي فردي لايق و باكفايت بشمار مي آمد كه دراجراي مقاصد خود جسارت بسيار نشان مي داد. او در ابتدا براي جلب رضايت لويي و محكم كردن جاي پاي خود، به عنوان اعتبار بخشيدن به سلطنت و حفظ اقتدار پادشاه فرانسه بر عليه نجيب زادگان و اشراف قيام كرد وسپس به سركوب پروتستان ها پرداخت. ريشليو در مدت صدارت خود، با قدرت يك فرمانرواي مستبد حكومت كرد تا جايي كه مي گويد: "اگر من صدر اعظم فرانسه هستم، نخواهم گذاشت كه اين ملت بخندد و خنده را بر فرانسوي ها حرام خواهم كرد". ريشليو خدمات بسياري نيز كرد، بهبود اوضاع داخلي و سامان دادن به كارها، اصلاحات در زمينه هاي مختلف از امور مالي گرفته تا ارتش و تاسيس آكادمي فرانسه در سال ۱۶۳۵ را مي توان از اقدامات سودمند او نام برد.

هر چند كه قدرت بظاهر در دستان ريشليو بود اما او دور از چشم ديگران و در محافل سري از رهنمودهاي يك روحاني به نام فرنسوا لو كلر دو ترامبله معروف به پدر روحاني ژوزف بهره مي جست تا جايي كه بسياري ريشليو را بازيگر سياست هاي پدر روحاني ژوزف، فردي كه بعد ها به عاليجناب خاكستري (Eminence gries) شهرت يافت، مي دانند و "امروز در فرانسه و انگليسي، اصطلاح عاليجناب خاكستري پوش به كسي خطاب مي شود كه قدرت واقعي در دست اوست".

الكساندر دوما نويسنده شهير فرانسوي در كتاب عشق صدر اعظم در خلال داستاني زيبا و جذاب به بيان وقايع ۱۵ ساله دوم قرن هفدهم فرانسه، سالهايي كه كاردينال در حال كسب قدرت و محكم كردن پايه هاي صدارت خود بود، مي پردازد. دوما اثر جاودان و تاريخي خود، سه تفنگدار را نيز به شرح وقايع و اقدامات زمان ريشليو اختصاص داده است و او را به جزئي جدا ناشدني از حماسه سه تفنگدار تبديل كرده است. عضوي جدا ناشدني كه سياست هاي سركوب گرانه او در دنياي واقعيت تا صد و پنجاه سال از چهره سياست فرانسه محو نشدند.