مرگ زهرا كاظمي، دوراهي بر سر راه خاتمي

كورش باقي
SiahSepid.com

مرگ زهرا كاظمي، عكاس ايراني - كانادايي در دوران بازداشت به علت عكسبرداري از تجمع خانواده هاي دستگيرشدگان نا آرامي هاي اخير در مقابل زندان اوين ميتواند به سياه ترين نقطه رياست جمهوري آقاي خاتمي بدل شود. اتفاقاتي از اين دست پيش از اين چه در دوران رياست جمهوري آقاي خاتمي و چه رياست جمهوري قبلي اتفاق افتاده است. از قتل افرادي چون دكتر كاظم سامي در زمان وزارت كشور آقاي محتشمي تا كشته شدن اعضاي كانون نويسندگان توسط اعضاي وزارت اطلاعات، قتل داريوش و پروانه فروهرو كشته شدن يك دانشجو در درگيري هاي كوي دانشگاه، هيچكدام به اندازه مرگ خانم كاظمي بر روي دولت آقاي خاتمي تاثير نخواهد گذاشت.

اول: امروز كشور در شرايطي بسيار بحراني تر از دوران كشته شدن دكتر سامي بسر ميبرد. در آين زمان بجز اندكي گروه هاي سياسي در داخل و خارج از كشور، بحثي به نام اصلاحات وجود نداشت. بسياري از مخالفين امروز نظام، آنروز حاميان آن بوده و از سوي ديگر بسياري از مخالفان آن زمان كه هيچگاه در صحنه سياسي كشور نقشي نداشتند، سالها بعد در انتخابات دوره پيشين رياست جمهوري به يك روحاني ميانه رو و اصلاح طلب راي دادند. قتل دكتر سامي و ديگر ترورهاي سياسي آن دوران از طرف حاميان نظام به عنوان فعاليت ضد انقلاب براي "وهن نظام" و از سوي مخالفين آن به عنوان قسمتي از تئوري خوفناك حكومت جمهوري اسلامي ديده ميشد.

دوم: كشته شدن داريوش و پروانه فروهر و اعضاي كانون نويسندگان در دوران رياست جمهوري آقاي رفسنجاني و اوايل دوره آقاي خاتمي از نظر زماني در بازه اي اتفاق افتاد كه اصلاح طلبي در اوج خود بود و مطبوعات از آزادي نسبي نسبت به سالهاي دوران آقاي رفسنجاني برخوردار بودند. نويسندگاني چون اكبر گنجي، عمادالدين باقي در داخل و فعاليني چون عليرضا نوري زاده در خارج از ايران با استفاده از آزادي هاي مطبوعاتي، جو اصلاح طلبي و يا رونق يافتن كانال هاي خبري غير سنتي مانند اينترنت در ايران به بررسي، تحليل و گزارش اين قتل ها پرداختند. اعتراف وزارت اطلاعات به دست داشتن اعضاي آن در اين ترورها براي اولين بار در تاريخ جمهوري اسلامي به استعفاي يك وزير بخاطر چنين اتفاقي انجاميد. شايعات روز مبني بر فشار آقاي خاتمي براي افشاي نقش وزارت اطلاعات و استعفاي آقاي دري نجف آبادي وزير وقت، نشان دهنده اميد به اصلاح و ايجاد تغييري در اوضاع را در ميان مردم بود. جواني دوران رياست جمهوري آقاي خاتمي و قدرت نسبي مطبوعات در آن دوران يا بي اطلاعي طبيعي مردم از آنچه در آينده رخ خواهد داد، تشكيل كميته پيگيري قتل هاي زنجيره اي توسط رييس دولت را آغازي براي اصلاحاتي گسترده تر مي نماياند.

سوم: وقتي بيش از دو سال پيش، آقاي حجاريان - تئورسين اصلاح طلبان همفكر رييس جمهور - توسط جواني به نام سعيد عسگر ترور شد، بسياري از مردم تهران چند روز و شب را در مقابل بيمارستان گذراندند و براي سلامتي او دعا كردند. آقاي خاتمي بر بالين آقاي حجاريان رفت و به خبرنگاران قول داد عاملان اين جنايت را به پيشگاه عدالت بكشاند. امسال چند روز مانده به سالگرد كوي دانشگاه - حادثه اي كه در آن يك دانشجو كشته شد و آقاي خاتمي قول داد مسببان آن را به دادگاه معرفي كند - سعيد عسگر در خيابان هاي كارگر و انقلاب در حال كتك زدن دانشجويان معترض، براي همان خبرنگاران سوژه عكاسي شده بود.

هفته گذشته، پس از انتشار خبر درگذشت خانم كاظمي مقامات جمهوري اسلامي در واكنش هاي ضد و نقيض و شتاب زده، ابتدا مرگ وي را ناشي از سكته مغزي پس از اعلام ناراحتي در ناحيه سر عنوان كردند. پس از چند روز و فشار دولت كانادا، علت مرگ وي در اثر ضربه اي كه به سرش وارد شده عنوان شد و روز بعد سخناني در احتمال وارد شدن اين ضربه به هنگام بازجويي از مقامات شنيده ميشد. اين هفته روزنامه ليبراسيون فرانسه ضربه لگد آقاي سعيد مرتضوي - كسي كه حكم توقيف تمام نشريات تعطيل شده در دوران آقاي خاتمي امضاي ايشان را بر خود دارند - به سر مقتول را عامل كشته شدن وي عنوان كرد. آقاي رييس جمهور بعد از فشارهاي وارد شده از سوي سفارت كانادا در تهران دستور به تشكيل كميته اي از چهار وزير كابينه خود داد تا در مورد اين اتفاق تحقيق كنند. اين گزارش در تاريخ انتشار اين مطلب به آقاي خاتمي ارايه خواهد شد.

اينبار اما كار براي آقاي خاتمي بسيار مشكل تر از دفعات گذشته است. اينبار دولت كانادا منتظر جوابي رسمي و قانع كننده از تهران در مورد مرگ يكي از شهروندانش است. از سوي ديگر با توجه به تجربه دفعات گذشته قول اجراي عدالت براي عاملين اين جنايت به سادگي به گوش بسياري فرو نخواهد رفت. مردم به درستي ميدانند آقاي خاتمي نه كنترلي رو اعمال قوه قضاييه داشته نه توان اجراي قانون اساسي را دارد. آنچه اين روزها بسياري در ايران ميگويند اين مطلب ساده است كه "وقتي آقاي رييس جمهور از اجراي حكم جوان گم نامي كه دوست و همفكر او را نشانه گرفته بود عاجز است، اجراي عدالت درمورد يكي از مهره هاي مهم محافظه كاران غير ممكن است."

محافظه كاري هاي شش سال گذشته آقاي خاتمي امروز تمام راه هاي ديپلماسي داخلي را بر او بسته است. آقاي رييس جمهور دو راه دارد: يا مانند ديگر موارد به قول دادن بسنده كرده و با باجي از كيسه مردم، دولت كانادا را راضي كند يا يكي از مهره هاي مهم محافظه كاران را به مجازات رسانده و با اين كار نشان بدهد به تنها چيزي كه ميتواند او را به ايستادن در مقابل محافظه كاران وا دارد، فشاري از خارج است.