خاتمي, خوب يا بد؟

جلال افشار
Alefba.persianblog.com

خاتمي ، مردي كه در دوم خرداد 1376 آمد . براي خيلي ها ( حداقل آناني كه او را انتخاب كرده بودند ) وسيله اي بود براي رسيدن به آمال و آرزوهاي آنان حال اين خواستها چه بود بستگي به نوع فكر آنان داشت برخي تصور مي كردند راي به خاتمي يك « نه » بزرگ به رژيم بود برخي ديگر راي به خاتمي را نوعي تائيد جمهوري اسلامي مي دانستند ولي خواستار نوع جديدي از جمهوري اسلامي بودند برخي نيز اساسا آن را تجديد بيعت با حكومت اسلامي مي دانستند برخي نيز اين انتخابات را نوعي انتخابات ساختگي براي نشان دادن مشروعيت نظام مي دانستند و بسياري افراد ديگر با تفكرات خاص ديگر . اين تنوع فكري فارغ از اينكه ما شاهد يك جامعه دموكراتيك باشيم خود نشان دهنده نوعي سردرگمي بود از منتخب آنان ( خاتمي ) تا انتخاب كنندگان كه خود مردم بودند .

از همان روزهاي آغازين كه تلويزيون جمهوري اسلامي با بي اعتنايي محسوسي نسبت به انتخاب خاتمي نشان داد و خبر انتخاب او را براي اولين بار شبكه 5 كه فقط براي تهران قابل دريافت است پخش كرد آشكار بود كه خاتمي روزهاي سختي را در پيش دارد . پيش از آن هم با پخش شب نامه ها و بولتون هايي خاص در نماز جمعه يا هيات هاي مذهبي و عزاداري ( آنزمان مصادف بود با ايان محرم و صفر ) روشن بود كه بخش خاصي از نظام با خاتمي اگر مخالف نيست موافق هم نيست .

در هر حال خاتمي انتخاب شد زماني كه او كابينه خود را به مجلس ارائه كرد نشان داد كه به حداقل خواسته هاي مردمي كه او را انتخاب كرده اند احترام گذاشته است . وجود عبدالله نوري و عطاالله مهاجراني در كابينه او همه و همه نشان دهنده تغييراتي بود . برگزاري تجمعات دانشجويي ، روزنامه هاي جديد حتي تحولاتي در موسيقي و سينما تغييراتي محسوسي بود كه نشان دهنده يك دوران جديد بود بود .

با همه اينها مخالفين نتوانستند اين شرايط را تحمل كنند اولين نشانه ها در درگيري لباس شخصي ها ( كه امروز بي هيچ پروايي از آنها با نام انصار نام مي برند ) با دانشجويان آشكار شد و ... به دنبال آن قتل هاي زنجيره اي ، فاجعه كوي دانشگاه و محاكمه فرمايشي عاملين آن ، بازداشت هاي گسترده دگرانديشان ، ترور سعيد حجاريان و در آخر تعطيلي فله اي روزنامه ها نشان داد كه مخالفين بيش از آن چه تصور مي شد با خاتمي درگير هستند و زماني كه خاتمي نتوانست با هيچ كدام از اين اتفاقات برخوردي مناسب كند و از اندك اختيارات خود استفاده كند اين بار نيز نكته مهم ديگري آشكار شد ، « خاتمي قدرتي ندارد » ! شايد بزرگترين حركتي كه خاتمي انجام داد اطلاعيه او بود كه در زمان قتل هاي زنجيره اي در سيماي جمهوري اسلامي پخش شد اطلاعيه اي كه حرف و حديث هاي آن هنوز نيز ادامه دارد .

***

اما امروز ! امروز خاتمي ديگر شبيه به آن سرداري است كه جنگ را مي بيند سلاحي نيز هر چند ضعيف نيز دارد ولي يا كسي او را از عقب مي كشد يا اصلا پاي رفتني ندارد ! فرقي ندارد كدام يك از اينهاست مهم اين است كه خاتمي ديگر سلاح نيست خاتمي ديگر موتور حركت نيست امروز خاتمي سد است خاتمي امروز سدي است برابر از خيلي ماجراجويي ها هر چند كه اين سد امروز هم خيلي ضعيف شده ، اما چرا سد ؟

امروز علنا دستگاه هاي موازي اطلاعاتي دست به هر كاري مي زنند و خاتمي و مجلسيان دم نمي زنند امروز آشكار است نيروهاي وزارت اطلاعات بيشتر نقش مترسكي را دارند كه حتي كلاغ ها را هم نمي ترساند نيروهاي وزارت اطلاعات تنها وظيفه اي كه دارند پرداختن حقوق نگهبانان حراست اداره جات است! ديگر شكي نيست كه وزارت اطلاعات خاتمي كاره اي نيست شايد باور كردني نباشد كه نيروهاي اطلاعات موازي حتي از تعداد نفرات هم بيشتر از اطلاعات دولت باشند (1)

جالب اينجاست برخي آقايان مخالف رژيم با اندك اطلاعات خود تصور مي كنند كه اطلاعات خاتمي همه كاره است آقايان توجه ندارند حراست دانشگاه عضو كدام نهاد است تصور مي كنم ايشان فراموش كرده اند كه در دانشگاه جايي به نام « نهاد نمايندگي ولايت فقيه » نيز وجود دارد (2) ؛ بيش از نمي گويم كه مجال آن اينجا نيست !

امروز كه حرف از استعفاي خاتمي است و همه نسخه استعفا را براي خاتمي پيچيده اند آيا تصور اين را كرده اند پس از خاتمي چه خواهد شد . امروز كه حتي سروش و محسن كديور نيز از استعفاي خاتمي مي گويند حاضرند به اين سوال پاسخ دهند كه پس از خاتمي چه خواهد شد ؟ آيا رفتن خاتمي زلزله اي است كه كل رژيم را از ريشه بيرون مي كند يا ... آيا رفتن خاتمي موجب رسيدن به خواسته هاي سياسي و غير سياسي است ؟

امروز خيلي ها منتظر رفتن خاتمي هستند خيلي ها كه استعفاي او را حتي عزل وي توسط رهبري را بر پايان قانوني دوره رياست جمهوري او ترجيح مي دهند اينها سلطنت طلب يا هر كدام از مخالفان جمهوري اسلام نيستند بلكه اينها خودي هاي نظامند ! آيا مقالات يالثارات الحسين و شلمچه را در روزهاي آغازين دوم خرداد را فراموش كرده ايد ؟ شلمچه علنا مي نوشت كه عمر دولت خاتمي شش ماه بيشتر نيست ! و امروز نيز همصدا با كساني كه ظاهرا دشمنان خوني يكديگر هستند استعفاي خاتمي را فرياد مي زنند .

سخن را كوتاه كنم و اصل مطلب را بپردازم كه پس از خاتمي چه خواهد شد . اول فرض كنيم استعفايي در كار نباشد يا اينكه خاتمي هم استعفا دهد در هر دو صورت اگر مسائل مسالمت آميز حل شود در هر حال محافظه كاران جمهوري اسلامي حاكم خواهند شد چه بخش منتخب آنها يا همان عقلاي آنها چه نيروهاي تندروي آنها اگر فرض اول يعني پايان قانوني دوران خاتمي باشد اگر شرايط به همين منوال پيش برود و سردي انتخابات شورا ها به مجلس نيز كشيده شود آن وقت به همان حرف هاشمي رفسنجاني مي رسيم كه معتقد است با پانزده درصد مردم هم مي توان حكومت كرد يعني در انتخابات سال 84 همان پانزده درصد ثابت محافظه كاران بار ديگر به ميدان مي آيند و چونان انتخابات شورا ها عمل خواهند كرد و نتيجه انتخابات نيز مشخص است ممكن است كسي مثل علي لاريجاني يا محسن رضايي يا ولايتي يا ناشناسي شبيه به شهردار فعلي تهران يا كسي چون اينها رياست جمهوري را به دست بگيرد . حال اينكه او بعد ها چه خواهد كرد خود مجالي جداگانه را مي طلبد .

اما اگر خاتمي استعفا دهد ، بر طبق قانون معاون اول وي ( عارف ) تا هنگام برگزاري انتخابات زودرس از جاي او را مي گرد و اگر او هم استعفا دهد شخصي منتخب رهبري حاكميت را در دست مي گيرد و با توجه به سردي و بي تفاوتي مردم نسبت به انتخابات بازهم نتيجه معلوم است !

اين ها همه فرض هاي قانوني بود اما اگر چنين اتفاقاتي در كار نباشد ! يعني چه خاتمي استعفا بدهد چه دوران او تمام شود و شرايطي خارج از قانون رخ دهد يعني شرايط كشور به نوعي تغيير كند كه از دايره قانون خارج باشد ! اين شرايط چيست ؟ ممكن است نيروهايي در پوشش دانشجويان اصلاح طلب ولي راديكال و تندرو به خيايان ريخته و استعفاي خاتمي را فرياد كنند ( افرادي چون طيف طبرزدي ) آيا مي توان تشخيص داد كه اينها كيستند ؟ آيا ممكن نيست با آمدن اينها انصار هم به خيابان بريزد و خاتمي نيز استعفا دهد و با سركوب ظاهري همان دانشجويان گفته شده يك شبه كوتاه در ايران رخ دهد بهترين نمونه تاريخي آن كودتاي بيست و هشت مرداد است كودتايي كه در ابتدا معدود درگيري ها ظاهري داشت و سپس بدون اتفاق خاصي به پيروزي رسيد در اين دوره هم شعبان بي مخ ها كم نيستند ! آيا موج سواري در آن زمان را كسي پيش بيني مي كند ؟ آيا تصور اينكه بعد از اين شبه كودتا چه خواهد شد برايتان سخت نيست ؟ امروز كه حداقل قانون و ثباتي وجود دارد اينگونه بگير و ببند است فردا روز چه خواهد شد ؟ آيا «چو فردا رسد فكر فردا كنيم » (3)

احتمال ديگر چه ؟ اينكه با حاكميت نيروي كودتا چه خواهد شد را تصور كرده ايد ؟ شايد دو حالت بيشتر نباشد اينكه كودتا چيان روابطي صميمانه با آمريكا برقرار كنند تا در پوشش اين رابطه دوستانه به قلع و قمع مخالفان خود بپردازند ( كه سابقه آمريكاييان در اينگونه كارها بسيار است ) يا اينكه بخواهند با ماجراجويي به قول خود كار اسرائيل را يكسره كنند و كشور را وارد فاز نظامي كنند كه اينبار ارتش آمريكا را عملا و علنا در برابر خود مي بينند در اينصورت هم كم نيستند كساني كه از حالا به دنبال چنين فرصتي مي گردند براي تجزيه خاك ايران عزيز ( كه اينها نيز سابقه شان آشكار است )

در پايان بايد بگويم كه بنده نمي خواهم دفاعي از خاتمي كنم كه بارها گفته ام و معتقدم خاتمي بيشتر يك آدم فرصت سوز بوده و بيشتر براي مديريت همان كتابخانه است تا يك كشور ! آقاي خاتمي بيش از اينكه به فكر استفاده از فرصت باشد به مصلحت مي انديشد و امروز نيز به همان شكل ! اگر جناب خاتمي همان اول يعني از همان روزي كه پا به دفتر رياست جمهوري گذاشت همه چيز را با مردم خود در ميان مي گذاشت امروز حداقل حمايت هفتاد درصد شايد هم بيشتر همان مردمي كه او را انتخاب كردند داشت ولي چه سود كه او هر روز خواسته يا ناخواسته از مردم فاصله گرفت امروز خاتمي تازه به فكر اين افتاده كه اختياراتش كافي نيست اين دو لايحه كه خاتمي امروز به مجلس داده مي بايست در همان روزهاي فتلهاي زنجيره اي به مجلس ارائه مي شد . خاتمي امروز بايد بيش از هر زمان ديگر معقولانه تر بينديشد !!

اينكه راهكارهاي ديگر خارج از استعفا چيست موضوعي است كه در فرصت هاي بعدي به آن مي پردازيم .

●●●

(1) مصاحبه محس ميردامادي ، رئيس كميسيون امنيت ملي مجلس
(2) سخنراني آقاي نيما راشدان در رم
(3) تكه كلامي از خاتمي كه متاسفانه با اين كلام اشتباه بزرگي را مرتكب شد هرچند كه اشتباهات او كم نبوده !